Soortenbescherming: meer dan 700 planten en dieren bedreigd in Brabant

Meer dan 700 planten en dieren in Brabant zijn bedreigd in hun voortbestaan omdat hun leefgebied in kwaliteit en omvang achteruit is gegaan. Daarom maakt de provincie veel werk van de realisatie van het Natuurnetwerk Brabant (voorheen EHS) en van het behoud en herstel van de biodiversiteit in de leefgebieden van bedreigde soorten. Zo zijn voor alle voorkomende leefgebieden (van agrarisch landschap tot stad en dorp) leefgebiedsplannen en maatregelenkaarten gemaakt en stelt de provincie subsidies beschikbaar voor de uitvoering ervan.

BoomkikkerBoomkikker

Deze actieve rol van provincies bij soortbescherming is ook nadrukkelijk in de nieuwe wet beschreven. Een nieuwe mogelijkheid die de wet biedt, is de zogenaamde Gebiedsgerichte Aanpak Natuur (GAN). Zeker voor de bebouwde omgeving, waar sprake is van veel ruimtelijke ontwikkelingen, biedt dit nieuwe mogelijkheden. Een andere optie, die door de provincie is uitgewerkt, is de realisatie van Tijdelijke Natuur. Dit biedt de mogelijkheid om bijvoorbeeld op braakliggende terreinen tijdelijk natuur te ontwikkelen, waarbij vooraf ontheffing wordt verleend voor een aantal verboden uit de Wet natuurbescherming.  Op het moment dat de uiteindelijke bestemming van het terrein gerealiseerd moet worden, kunnen beschermde soorten die hier leven, verplaatst worden.

Naast de actieve soortbescherming gaat de nieuwe wet natuurlijk vooral over de passieve soortbescherming. Het gaat dan over verplichtingen, vergunningen en ontheffingen en verboden. De basis van de soortbescherming is echter de zorgplicht. Deze houdt in dat iedereen de plicht heeft om Natura 2000-gebieden, bijzondere nationale natuurgebieden en in het wild levende planten en dieren en hun directe leefomgeving te beschermen.

Waarom zoveel aandacht voor soortenbescherming?

Het zou een logische vraag kunnen zijn. Hoe erg is het als een bepaalde dier- of plantensoort niet meer voorkomt in de provincie? Het antwoord: dat kan grote gevolgen hebben voor het gehele ecosysteem. Neem de bij. Bijen zijn belangrijk voor bestuiving van veel planten en hebben daarom indirect een rol van ongeveer 30% in de keten van het menselijk voedsel.
Wat zijn de gevolgen als de bij verdwijnt? Het is een vraag die nogal eens ter sprake komt nu de populatie de afgelopen jaren flink is teruggelopen, ook internationaal. Fruit, groente, noten, cacao, koffie, het zijn maar een paar voorbeelden van producten die flink schaarser zullen worden, zo is de verwachting van wetenschappers.

Video: Gedeputeerde Johan van de Hout vertelt over Soortbescherming


Pilot Tilburg

Hoe zorg je ervoor dat economische ontwikkeling en soortenbescherming elkaar niet in de weg staan? De gemeente Tilburg heeft een pilot met een gebiedsontheffing uitgevoerd waarin vleermuizen en vogels die schuilen in oude gebouwen op gebiedsniveau worden beschermd. Voordat deze pilot gestart was, moesten ontwikkelaars voor elk pand dat ze wilde slopen vaak apart een ontheffing aanvragen. Dikwijls gekoppeld aan een onderzoek dat aan moet tonen of er beschermde vogels en vleermuizen schuilen in het pand. Resultaat: lange procedures. De gemeente Tilburg heeft daarom voor een groot gedeelte van de binnenstad een natuuronderzoek laten uitvoeren en op basis daarvan een gebiedsgerichte ontheffing gekregen.

Ontwikkelaars hoeven nu voor het slopen van een pand geen aparte vergunning voor beschermde soorten meer aan te vragen. Voor de sloop en de bouw is duidelijk onder welke voorwaarden en met welke maatregelen voor de soorten het project kan plaatsvinden. Zo mag bijvoorbeeld niet gesloopt worden tijdens het broedseizoen, daarnaast moet ook in de dakconstructies van de nieuwe gebouwen ruimte zijn voor de vogels en vleermuizen om zich te nestelen.

Rob van Dijk van gemeente Tilburg: “De pilot wordt door ondernemers in Tilburg zeer positief ontvangen. Exacte cijfers van de populatie vogels en vleermuizen zijn er nog niet, maar op het eerste gezicht lijkt de pilot geen negatief effect te hebben op de populatie.”

Bescherming van kwetsbare natuur

Gebiedsbescherming behelst de bescherming van Natura 2000-gebieden. Natura 2000 is de benaming voor een Europees netwerk van natuurgebieden waarin belangrijke flora en fauna voorkomen. Voor alle Natura 2000-gebieden in de provincie (21) zijn beheerplannen opgesteld. Hierin is aangegeven welke natuurdoelstellingen in het gebied gelden. Deels zijn die gericht op behoud, maar deels ook op ontwikkeling van natuurwaarden. De grootste uitdaging voor de provincie is om de relatief hoge uitstoot van stikstof – die schadelijk is voor de natuur- terug te dringen. Dit geldt voornamelijk voor de Natura 2000-gebieden in Zuidoost- en Midden Brabant. Meer hierover kunt u lezen in de Longread zorgvuldige veehouderij

Wat heb ik daar als burger of niet-agrarische ondernemer mee te maken?

Ook voor deze groep is kennis van deze gebieden nuttig. Stel een ondernemer wil een concert organiseren in de buurt van een Natura 2000-gebied. Dan kan het best zijn dat hij een vergunning of ontheffing nodig heeft, omdat het festivalterrein grenst aan een dierenrustgebied.

Deurnsche en MariapeelNatura 2000-gebied Deurnsche Peel & Mariapeel

Behoud van bos en bomenrijen

Een balans tussen ecologie en economie, dat is een belangrijk doel van de nieuwe Wet natuurbescherming. De wet beschermt planten en dieren, maar bos en houtopstanden zijn tevens een economisch productiemiddel. Het kappen van bomen is hier vaak een bosbouwkundige beheermaatregel. Het kappen van bomen past daarom ook binnen de wet, maar er worden wel voorwaarden aan gesteld. Uitgangspunt van de wet is dat het areaal bos in Nederland behouden blijft. De twee belangrijkste voorwaarden zijn dat er minstens 4 weken voor de kap een melding wordt ingediend en dat de gevelde bomen binnen 3 jaar weer worden herplant (herplantplicht).

Bevinden de houtopstanden zich buiten de bebouwde kom, dan is de provincie verantwoordelijk. Voor het vellen van houtopstanden binnen de bebouwde kom kunt u contact opnemen met de gemeente.

Volgens Dwight van Tiel, toezichthouder van Omgevingsdienst Brabant Noord, zorgt de nieuwe natuurwet voor een kwalitatieve impuls voor de Brabantse natuurgebieden. “Bij herplant na het kappen van bomen, kijken we kritischer of de nieuwe bomen passen in het landschap. Ook andere landschapselementen worden onder de loep genomen. Wat doen we met de beplanting en het waterpeil? Dus niet meer alleen de focus op het herplanten van bomen, maar met een bredere blik naar ecologie en landschap kijken.”

Controle kapmelding

Elke Brabander kan helpen bij bescherming natuur

Zoals u in het begin van deze longread al las, is natuur te belangrijk om aan één partij over te laten. Met kleine maatregelen kunt u als burger ook al een grote bijdrage leveren. Uw dak geschikt maken voor nesten, het plaatsen van gierzwaluwkasten, of in de tuin een deel van de tegels vervangen door insectvriendelijke nectarplanten. Daarnaast is het belangrijk dat u bij activiteiten altijd controleert of dit niet ten koste gaat van beschermde plant– of diersoorten. Snoeien van bomen en struiken in het broedseizoen kan bijvoorbeeld alleen als u er zeker van bent dat er geen vogelnesten aanwezig zijn.

Wilt u zich echt actief inzetten voor de natuur in Brabant? Kijk dan eens op de site van Brabants Landschap. Hier vindt u veel informatie over vrijwilligerswerk in de natuur.